“Sen hükümetin açıkladığı rakamların gerçekliğine inanıyor musun?”

Geçtiğimiz haftaki yazımızda İzmir enflasyonun medyada yer alanın aksine neden yüksek olmadığını analizlerimizle açıkladık. Eylül 2008’de üçte birine indirilen ve Ocak 2009’da tekrar yükseltilen su fiyatlarının yıllık İzmir enflasyonunun baz etkisiyle zahiren Türkiye ortalamasından yüksek çıkmasına sebep olduğunu belirttik ve gerçek yıllık İzmir enflasyon değerini Aralık enflasyon rakamlarında göreceğimizi ifade etmiştik.  

Şimdi de son zamanlarda sıkça rastladığımız enflasyon rakamlarının yanlış ilan edilmesi hususuna değinelim bu yazımızda. Ekonomi ile ilgileniyoruz ya, enflasyonun tarihi düşük seviyelerinde olduğundan dem vurduğumuz dost meclislerinde sıkça karşılaştığımız, “Sen hükümetin açıkladığı rakamların gerçekliğine inanıyor musun?”, sorusuna yanıt arayalım bu yazımızda.

Enflasyon rakamları kim tarafından ve nasıl hesaplanıyor?   

Enflasyon fiyat endeksleriyle hesaplanır ve her ayın endeks değeri Türkiye İstatistik Kurumu tarafından takip eden ayın üçüncü gününde yayınlanır. Burada enflasyon göstergesi olarak Tüketici Fiyatları baz alınır. “Genel tanımı ile tüketici fiyatları endeksi (TUFE), belirli bir döneminde belirli bir kitle tarafından tüketici mal ve hizmetlerine ödenen perakende fiyatlardaki değişikliklerin ölçüsüdür. Tüketici fiyatları endeksi belirli bir referans dönemde belirli bir kitle tarafından satın alınan mal ve hizmetlerle  belirlenen bir sepetin maliyetini, zaman içinde karşılaştırarak fiyat değişikliklerini ölçer. Sepet aynı maddeleri içerdiğinden, miktar ve kalite de aynı kaldığından, ende

Ana Harcama Grupları	Harcama Grubu Ağırlıkları
TOPLAM	100.00
Gıda ve alkolsüz içecekler	28.47
Konut	16.62
Ulaştırma	11.60
Giyim ve ayakkabı	7.86
Ev eşyası	7.22
Lokanta ve oteller	6.40
Alkollü içecekler ve tütün	5.06
Haberleşme	4.41
Çeşitli mal ve hizmetler	4.39
Eğlence ve kültür	3.16
Sağlık	2.66
Eğitim	2.15

ks sadece fiyat hareketlerini yansıtır. Bu nedenle tüketici fiyatları endeksi, tüketici fiyatlarında, dolayısıyla tüketicilerin satın alma gücünde, zaman içinde meydana gelen değişmelerin göstergesi olarak kullanılır.”

Fiyat endeksi oluşturmada esas olan, ortalama bir tüketicinin aldığı mal ve hizmetlerin bulunduğu bir sepet ve bu mal ve hizmetlerin ağırlığının belirlenmesidir. Örneğin Ali Amca aylık ortalama 35 lira ekmeğe 150 lira sigaraya harcıyorsa, onun için sigara fiyatındaki artış ekmek fiyatındaki artıştan daha önemlidir. Dolayısıyla sigara fiyatındaki artış Ali Amca’nın enflasyonuna daha fazla etki etmelidir ki bu da ağırlıktır. Burada ülkemizde tüketici fiyatlarını ölçmede kullanılan TÜFE (tüketici fiyatları endeksinden bahsedecek) olursak bu endeksi oluşturan mal ve hizmet sepetinde, gıda, içki, tütün, konut ve kira, giyim ayakkabı, ev eşyası, sağlık, ulaştırma, eğlence kültür, eğitim vb. kalemler yer almaktadır. “Endeks sepetinde kapsanacak bu mal ve hizmetlerin belirlenmesi ve ağırlıklandırılmasında ise Hanehalkı Bütçe Anketi verileri temel kaynak olarak kullanılmaktadır.” Şu anda TUFE’nin hesaplanmasında kullanılan mal ve hizmet sepeti ve ağırlıklarını tabloda göstermeye çalıştık.

Tabloya göre ortalama bir aile, 1000 liralık gelirinin 285 lirasını Gıda ve Alkolsüz içeceklere, 78 lirasını da giyim ve ayakkabıya harcıyor. Aileden alkollü içecekler ve sigara içinse 50 lira kadar bir aylık masraf çıkıyor. Ama dedik ya ortalama bir aile için durum böyle. Diyelim ki Ali Amca ve ailesi giyim ve ayakkabıya ortalama bir aileden daha az para harcıyorsa (yani gelirinin %7.86’sından daha az), Ali Amcaların bütçesi giyim ve ayakkabı fiyatlarına karşı ortalama bir ailenin bütçesinden daha az hassas demektir. Yani giyim ve ayakkabı fiyatlarındaki değişiklikler Ali Amca’nın bütçesine ortalama bir aileden daha az etki yapacak. Yani fiyatı çok düşen bir ürün grubu Ali Amca tarafından daha az tüketilirse, Ali Amca’nın hissettiği enflasyon TUFE artış oranından daha yüksek bir değerde olacaktır.

Yani hissedilen enflasyon her aile için farklı olabiliyor. TUİK’in açıkladığı rakam ise ortalama bir ailenin harcama davranışlarını yansıtan ve hane halkı bütçe anketi verilerine göre oluşturulan harcama sepetinin fiyatındaki artış oranıdır.

Saglicakla Kalin.

--

Emrah Serbest

 www.emrahserbest.com

Sosyal sitelere ekle: del.icio.us | Digg