emrah.serbest@gmail.com

“İzmir’in Kavakları” ezgisini çok sevmişimizdir. Hele bir de “Bize de derler Çakırcalı” dizesine gelince kollarımızı açıp oynayasımız gelir. Eee her ne kadar göçmen torunu da olsak efeler diyarı bu yörenin suyunu içmiş, ekmeğini yemişiz...Şimdi bugün yazımızın konusu gereği bu türkünün sözlerini değiştirerek, şöyle diyelim ve ardından konumuza geçelim: “İzmir’in arseniği, düşürür enflasyonu”

***

Geçtiğimiz günlerde Türkiye İstatistik Kurumu tarafından Ekim ayına ait fiyat istatistikleri yayınlandı. Aylık enflasyon beklentilerin üzerinde gelse de yıllık enflasyonun düşüşünü sürdürdüğünü gördük rakamlarda. Bu köşede daha önce bir çok kez enflasyon rakamlarını analiz ettik. Bu yazımızda farklı olarak İzmir’de enflasyonun neden Türkiye ortalamalarının üzerinde olduğunu irdeleyeceğiz.

Konumuza girmeden önce Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK), eski adıyla Devlet İstatisik Enstitüsü, İzmir Bölge Müdürü Rıdvan Yaka’ya teşekkür edelim. Kendisi ve ekibi hiçbir bilgi talebimizi geri çevirmiyor. Ayrıca hazırlamış ve servis etmiş oldukları periyodik istatistiki bilgiler bizim gibi analitik, verilere dayalı yazanların çalışmalarına ziyadesiyle ışık tutuyor.

Biz de zaten bir süredir takip ettiğimiz ve Ekim enflasyon rakamları açıklandıktan sonra yine yerel ve ulusal gazetelerde yer alan İzmir enflasyonunun Türkiye ortalamasının üzerinde olması haberlerine istinaden konuyu ele aldık. Aylık bazda yıllık enflasyonu incelediğimizde, Eylül ayında yıllık TÜFE artış oranı Türkiye genelinde yüzde 5.33’ten 5.27’ye düşerken İzmir’de 5.28’den 7.45’e zıpladığını görüyoruz. Tabi bunda baz ayın etkisi var. 2008 Eylül’ünde aylık TÜFE değişimi Türkiye ortalamasının oldukça altında. Bu rakam çıkıp yerini kabaca Türkiye ortalamaları civarındaki 2009 Eylül artış oranı girince, yıllık İzmir enflasyonunda sanki bir sıçrama varmış gibi gözüküyor.

Belirtmeliyiz ki İzmir enflasyonunun bu denli yüksek olmasının nedeni Ocak ayında su faturasına yansıyan yüzde 197 oranındaki artış. Yani su faturamız Ocak ayında neredeyse iki kat zamlanmış. Şu anki mal ve hizmet sepetine göre su, endekste yüzde 18 ağırlığı bulunan “Konut” grubunda yer alıyor ve bu ana grup içinde de suyun ağırlığı yüzde 13. Böylelikle su alt grubunun genel mal ve hizmet sepeti içindeki payı bu iki rakamın çarpımına eşit, yani yüzde 2,4. Bu hesapla Ocak ayındaki 197 baz puanlık su faturası artışının İzmir enflasyonuna tek başına 4.8 puan katkı yaptığını gözlüyoruz.

Daha geri gidip 2008 su endeksini incelediğimizde 2008 Eylül’ünde İzmir ve Türkiye enflasyonunda İzmir lehine yaşanan kırılmanın da yine su fiyatlarından kaynaklandığını görüyoruz. Zira İzmir su faturası endeksi 2008 Ağustos’unda 145 düzeyindeyken Eylül ayında 50’ye düşüyor. 2008 boyunca 50 düzeyinde kalan endeks 2009 Ocak’ında 146’ya yükseliyor.

***

Neden böyle oldu?

Kalitesiz olan her mal gibi arsaniği bol olan suyumuz, 2008 Eylül’ünde önce üçte iki oranında ucuzluyor, 4 ay aynı fiyatta devam ediyor. Sonra arsenik sıkıntısı giderilince Ocak ayında 2 kat zamlanarak tekrar eski fiyatına geri geliyor. Ucuz baz ayın etkisi de, yıllık İzmir enflasyonu’nun 2009’un son 4 ayında böyle yüksek gözükmesine sebep oluyor.

Aylık artış oranları ise 2008 Eylül ve 2009 Ocak dışarıda tutulduğunda aşağı yukarı Türkiye ile aynı. Hatta Eylül ve Ocak’ı dışarıda tutarsak son 20 ayda İzmir ve Türkiye aylık artış oranları arasındaki korrelasyon 0.91, yani neredeyse aynı. Özetle, işler gerçekte medyaya yansıdığı gibi değil, İzmir’de enflasyon uçup kaçmıyor. Sadece ufak bir yanılsama var. İzmir’in gerçek yıllık enflasyon değerini ise 2009 Aralık rakamlarında (4 Ocak 2010’da) göreceğiz. Önümüzdeki ay da yalancı yıllık enflasyonla yaşamaya devam... 

Sağlıcakla Kalın.